Bir fabrikanın bütün makinelerinin çalışır durumda olduğunu, stoklarının zarar görmediğini ve çalışanlarının üretime hazır olduğunu düşünelim. Ancak tesisin üretim için ihtiyaç duyduğu kritik bir hammadde, başka bir şehirdeki tedarikçinin sel nedeniyle faaliyetlerini durdurması sonucunda teslim edilemiyor. Fabrikanın kendisinde herhangi bir fiziksel hasar yok. Buna rağmen üretim hattı duruyor. Siparişler gecikiyor, müşterilere verilen teslimat taahhütleri karşılanamıyor ve gelir kaybı oluşmaya başlıyor.
Peki böyle bir durumda şirketin sigortası devreye girer mi? Bu sorunun cevabı, yalnızca şirketin hangi sigorta poliçelerine sahip olduğuna değil, bu poliçelerin hangi olayları ve hangi finansal kayıpları güvence altına aldığına bağlı. İklim değişikliğiyle birlikte şirketlerin karşılaştığı riskleri değerlendirirken giderek daha önemli hale gelen konu da bu: bir işletmenin fiziksel varlıklarını korumak, faaliyetlerinin kesintisiz devam edeceği anlamına gelmiyor.
Sel, fırtına, aşırı sıcaklık ve kuraklık gibi iklim kaynaklı olaylar, doğrudan fiziksel hasarın yanında üretim kesintilerine ve tedarik zinciri sorunlarına da yol açabiliyor. Bu nedenle iklim risklerini artık yalnızca hangi varlıkların zarar görebileceği üzerinden değerlendirmek yeterli değil. İşletmenin hangi koşullarda faaliyetlerini sürdüremeyeceğini de anlamak gerekiyor.
İklim riski neden şirketler için bir iş sürekliliği sorunu?
İklim riski, iklim koşullarında meydana gelen değişimlerin ve iklim kaynaklı olayların insanlar, varlıklar, ekonomik faaliyetler ve işletmeler üzerinde oluşturabileceği olumsuz etkileri ifade eder. Şirketler açısından bu riskler iki temel başlıkta değerlendirilebilir:
- Fiziksel iklim riskleri: Sel, fırtına, kuraklık ve aşırı sıcaklık gibi olayların tesislere, altyapıya veya operasyonlara verebileceği zararlar.
- Geçiş riskleri: Düşük karbonlu ekonomiye geçişle bağlantılı düzenlemeler, teknolojik değişimler ve pazar beklentilerinden kaynaklanabilecek riskler.
İş sürekliliği açısından özellikle fiziksel iklim riskleri önem taşır. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) değerlendirmelerine göre insan kaynaklı iklim değişikliği, dünyanın birçok bölgesinde aşırı yağış olaylarının sıklığını ve şiddetini artırdı. Ancak bütün iklim tehlikelerinin her bölgede aynı şekilde değiştiğini söylemek doğru değil. İşletmeler açısından önemli olan, bu değişimlerin kendi faaliyetlerine nasıl yansıyabileceğini belirlemek:
- Aşırı yağış bir üretim tesisini su altında bırakabilir.
- Uzun süreli kuraklık suya bağımlı üretim süreçlerini etkileyebilir.
- Sıcak hava dalgaları soğutma sistemlerine olan ihtiyacı artırabilir.
- Şiddetli fırtınalar enerji ve iletişim altyapısında kesintilere neden olabilir.
- Sel veya heyelan lojistik güzergâhlarını kullanılamaz hale getirebilir.
Bu olayların etkisi işletmenin bulunduğu tesisle sınırlı kalmayabilir. Çünkü günümüz şirketleri üretimlerini sürdürebilmek için birbirine bağlı çok sayıda dış kaynağa ihtiyaç duyuyor.
Gerçek bir vaka: Tayland selleri küresel üretimi nasıl etkiledi?
İklim kaynaklı afetlerin iş sürekliliği üzerindeki etkisini anlamak için 2011 yılında Tayland’da yaşanan büyük sel felaketi önemli bir örnek. Aylar boyunca devam eden yoğun yağışların ardından yaşanan seller, ülkenin önemli sanayi bölgelerini etkiledi. Dünya Bankasının değerlendirmesine göre felaketin toplam hasar ve ekonomik kayıp tutarı yaklaşık 46,5 milyar ABD dolarına ulaştı ve üretim sektörü bu kayıpların yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu.
Ancak olayın etkileri Tayland’daki fabrikalarla sınırlı kalmadı. Otomotiv ve elektronik sektörlerinde kullanılan bazı kritik parçaların üretiminin aksaması, başka ülkelerdeki şirketlerin de tedarik sorunları yaşamasına neden oldu. Bu felaket, küresel tedarik zincirlerindeki karşılıklı bağımlılıkların oluşturduğu risklere sıkça verilen örneklerden biri haline geldi.
Buradaki önemli nokta şu: bir şirketin üretimi kendi tesisinde yaşanan hasar nedeniyle durabileceği gibi binlerce kilometre uzaktaki bir tedarikçinin faaliyetlerinin kesintiye uğraması nedeniyle de durabilir. Üstelik bu ikinci senaryoda şirketin kendi sigortalı varlıkları tamamen sağlam olabilir.
Bu vaka sigortacılık açısından neden önemli?
Tayland selleri, tedarik zincirindeki fiziksel ve coğrafi risklerin yalnızca doğrudan etkilenen işletmeler açısından değerlendirilmesinin yeterli olmadığını gösterdi. Bir şirketin kritik hammaddesini veya özel üretim parçasını sağlayan tedarikçinin başka bir ülkede bulunması, riski ortadan kaldırmaz. Bu nedenle kurumsal risk analizlerinde artık şu soruların da yer alması gerekiyor:
- Kritik tedarikçiler hangi ülkelerde ve bölgelerde faaliyet gösteriyor?
- Bu bölgelerde hangi doğal afet riskleri bulunuyor?
- Alternatif tedarikçi kullanılması mümkün mü?
- Yeni tedarikçinin üretime başlayabilmesi ne kadar zaman alır?
- Yaşanabilecek kesinti hangi maliyetleri doğurur?
Bu sorular, şirketin fiziksel varlık sigortalarının ötesinde düşünmesini gerektiriyor.
İş durması sigortası nedir, hangi kayıpları karşılar?
İş durması sigortası, poliçede tanımlanan bir olay nedeniyle işletmenin faaliyetlerinin kesintiye uğraması sonucunda oluşan belirli finansal kayıpları güvence altına alabilen sigorta türüdür. Türkiye’de bu koruma, uygulamada sıklıkla kâr kaybı teminatlarıyla ilişkilendirilir. Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor. Geleneksel iş durması veya kâr kaybı teminatları çoğunlukla sigortalı bir fiziksel hasarın meydana gelmesine bağlı olarak çalışır; hasar tetikleyicisi ve istisnalar poliçe hükümlerine göre değişebilir.
Örneğin bir fabrikada sel nedeniyle makinelerin zarar gördüğünü ve üretimin durduğunu düşünelim. Fiziksel hasar ilgili mal varlığı sigortası kapsamında değerlendirilirken, bu hasardan kaynaklanan sigortalı iş durması kayıpları da uygun bir kâr kaybı teminatının konusu olabilir. Ancak şirketin kendi tesisinde herhangi bir hasar oluşmadan faaliyetlerinin durması halinde aynı teminatın otomatik olarak devreye gireceği varsayılmamalıdır.
İş durması sigortası ile mal sigortası arasındaki fark
| Mal sigortası | İş durması / kâr kaybı teminatı |
| Bina, makine, ekipman ve stok gibi fiziksel varlıkları korumaya yöneliktir. | Faaliyet kesintisinin belirli finansal sonuçlarını karşılamaya yöneliktir. |
| İlgili poliçede güvence altına alınan maddi hasar esas alınır. | Poliçede tanımlanan iş durması tetikleyicisinin gerçekleşmesi gerekir. |
| Onarım veya yenileme maliyetleri gündeme gelebilir. | Sigortalı brüt kâr kaybı ve kapsam dahilindeki ek çalışma giderleri gündeme gelebilir. |
| Sigorta bedeli, varlıkların değerleriyle ilişkilidir. | Sigorta bedeli ve tazminat süresi, faaliyetlerin finansal yapısına göre değerlendirilir. |
İki teminatın birbirini tamamlayacak şekilde düzenlenmesi önemlidir. Çünkü bir tesisin yeniden kurulmasının maliyeti ile o tesisin faaliyet gösteremediği dönemde oluşacak finansal kayıp birbirinden farklıdır.
Fiziksel hasar olmadan iş durması yaşanırsa ne olur?
Bu soru özellikle tedarik zinciri bağımlılığı yüksek işletmeler açısından önem taşıyor. Bir otomotiv üreticisinin belirli bir elektronik parçayı tek tedarikçiden aldığını düşünelim. Tedarikçinin fabrikasında meydana gelen sel nedeniyle parça üretimi duruyor. Otomotiv üreticisinin kendi tesisinde hiçbir hasar yok. Ancak söz konusu parça olmadan nihai ürünün üretimi tamamlanamıyor. Bu durumda ortaya çıkan finansal kayıp, şirketin kendi tesisindeki fiziksel hasara bağlı geleneksel iş durması teminatının kapsamına girmeyebilir. Bu tür riskler için koşullu iş durması teminatları gündeme gelebilir.
Koşullu iş durması teminatı nedir?
Koşullu iş durması teminatı (Contingent Business Interruption – CBI), işletmenin faaliyetlerinin belirli tedarikçi veya müşteri tesislerinde meydana gelen, poliçede tanımlanmış bir olay nedeniyle kesintiye uğramasından doğan belirli finansal kayıplara yönelik koruma sağlayabilir. Ancak burada teminatın nasıl düzenlendiği belirleyicidir. Teminat kapsamını değiştirebilecek başlıca unsurlar şunlardır:
- Hangi tedarikçilerin veya müşteri tesislerinin kapsama dahil edildiği,
- Tetikleyici olayın hangi hasar koşullarını taşıması gerektiği,
- Coğrafi sınırlamalar,
- Bekleme süreleri,
- Alt limitler ve istisnalar.
Dolayısıyla bir poliçede tedarikçi kaynaklı iş durması teminatının bulunması, bütün tedarik zinciri kesintilerinin güvence altına alındığı anlamına gelmez.
Enerji kesintisi, liman kapanması ve ulaşım engelleri sigortalanabilir mi?
İş sürekliliği açısından kritik risklerden biri de şirketin doğrudan kontrolü dışında gelişen altyapı kesintileridir. Örneğin bir üretim tesisinin elektrik şebekesi fırtına nedeniyle zarar gördüğünde, fabrikanın kendisi etkilenmemiş olsa da üretim durabilir. Benzer şekilde sel nedeniyle bir limanın kapanması veya ulaşım güzergâhının kullanılamaz hale gelmesi teslimatların gecikmesine yol açabilir.
Bu tür olaylarda farklı sigorta düzenlemeleri söz konusu olabilir. Enerji ve kamu hizmetlerinin kesintisi, erişimin engellenmesi veya belirli tedarik noktalarındaki hasarlar için özel şartlar ya da genişletilmiş teminatlar değerlendirilebilir. Ancak bunların piyasada her işletme için aynı kapsamda sunulduğu düşünülmemelidir. Özellikle fiziksel hasar şartı bulunmayan kesintiler, bazı sigorta programlarında kapsam dışında kalabilir veya özel şartlara tabi olabilir. Bu nedenle önemli olan yalnızca teminat başlığının varlığı değil, teminatın hangi olayla devreye girdiğidir.
Kâr kaybı sigortasında tazminat süresi neden kritik?
Büyük bir hasar sonrasında şirketin faaliyetlerine yeniden başlayabilmesi, her zaman eski üretim kapasitesine hemen ulaşabileceği anlamına gelmez. Örneğin sel nedeniyle zarar gören bir makinenin yenisinin temin edilmesi altı ay sürebilir. Ancak makinenin kurulması ve devreye alınmasının ardından üretimin tekrar planlanan seviyeye ulaşması için ilave zamana ihtiyaç duyulabilir. Bu süreçte siparişlerin yeniden oluşturulması, müşterilerin geri kazanılması veya tedarik zincirinin normal düzenine dönmesi gerekebilir.
Bu nedenle kâr kaybı sigortalarında azami tazminat süresi önem taşır. Tazminat süresi, sigortalı bir olayın ardından poliçede tanımlanan finansal kayıpların hangi azami dönem boyunca değerlendirilebileceğini belirleyen unsurlardan biridir. Ancak bu süre, işletmenin her türlü gelir kaybının belirtilen dönem boyunca otomatik olarak karşılanacağı anlamına gelmez. Ödemeler poliçenin tetikleyici olay, hesaplama ve diğer kapsam koşullarına bağlıdır.
Temsili bir senaryo üzerinden düşünelim: büyük bir sel hasarı sonrasında bir fabrikada makine ve tesis onarımı beşinci ayda tamamlanıyor, ancak işletme eski üretim düzeyine ancak dokuzuncu ayda ulaşabiliyor. Bu örnekte yalnızca fiziksel onarım süresi üzerinden yapılan bir değerlendirme, işletmenin gerçek toparlanma süresini eksik yansıtabilir. Bununla birlikte finansal kaybın hangi bölümünün sigorta kapsamında olacağı, poliçenin azami tazminat süresine ve diğer şartlarına göre belirlenir. Bu nedenle işletmelerin tazminat süresini seçerken yalnızca ortalama onarım sürelerine değil, kritik ekipmanların temin süresine ve operasyonların normale dönme senaryolarına da bakması gerekir.
Kâr kaybı sigortasında brüt kâr nasıl değerlendirilir?
Kâr kaybı sigortalarında kullanılan brüt kâr kavramı, şirketlerin finansal tablolarında yer alan muhasebe brüt kârıyla her zaman aynı olmayabilir. Sigorta uygulamasında hesaplama, ilgili poliçenin tanımlarına göre yapılır. İşletmenin cirosu, belirli değişken giderleri ve faaliyet yapısı bu hesaplamada önem taşır. Örneğin üretim durduğunda bazı maliyetler azalabilirken personel giderleri, kira veya belirli finansal yükümlülükler devam edebilir.
Bu nedenle işletmenin sigortalanabilir finansal kaybını doğru değerlendirmek için mali tabloların poliçedeki hesaplama yöntemiyle birlikte ele alınması gerekir. Özellikle büyüyen, kapasite yatırımı yapan veya ihracat hacmi değişen şirketlerde geçmiş yıl verilerinin doğrudan kullanılması, beklenen faaliyet seviyesini doğru yansıtmayabilir. Burada CFO, finans ekipleri ve risk yöneticilerinin birlikte çalışması önemlidir.
İş sürekliliği planı ile sigorta programı arasındaki ilişki
İş sürekliliği planı, işletmenin ciddi bir kesinti sırasında kritik faaliyetlerini nasıl sürdüreceğini ve normal çalışma düzenine nasıl döneceğini belirleyen hazırlık yaklaşımıdır. Sigorta, bu planın finansal koruma sağlayan bileşenlerinden biri olabilir. Ancak iş sürekliliği planının yerini alamaz. Bir şirketin sigortası hasar sonrasında belirli finansal kayıpları karşılayabilir. Buna karşılık faaliyetlerin yeniden başlayabilmesi için alternatif üretim alanlarının, tedarik kanallarının ve operasyonel kaynakların önceden değerlendirilmiş olması gerekir.
İş etki analizi neden gerekli?
İş etki analizi (Business Impact Analysis – BIA), kritik faaliyetlerin kesintiye uğramasının işletme üzerindeki etkilerini belirlemeye yardımcı olur. Örneğin bir üretim şirketi için bütün makineler aynı önemde olmayabilir. Bazı ekipmanların birkaç gün devre dışı kalması yönetilebilirken tek bir kritik üretim hattının durması, bütün fabrikanın faaliyetini etkileyebilir. İş etki analizi bu tür bağımlılıkları görünür hale getirir. Ayrıca şirketin belirli bir faaliyeti ne kadar süreyle durdurabileceği ve hangi kaynaklara öncelik vermesi gerektiği konusunda daha sağlıklı kararlar almasını sağlar. Bu tür bağımlılıkların sistematik biçimde haritalanmasında bir risk mühendisliği değerlendirmesi de yol gösterici olabilir.
Bir şirket kendisine hangi soruları sormalı?
İklim riski ve iş sürekliliği açısından işletmelerin değerlendirebileceği temel sorular şöyle sıralanabilir:
- Hangi tesis veya üretim hattının durması faaliyetlerimizi en fazla etkiler?
- Kritik tedarikçilerimizin ve lojistik güzergâhlarımızın afet risklerini biliyor muyuz?
- Alternatif enerji, hammadde veya üretim kapasitemiz bulunuyor mu?
- Kesinti süresince devam edecek sabit giderlerimizi hesapladık mı?
- Mevcut poliçelerimiz tedarikçi ve altyapı kaynaklı kesintileri hangi koşullarda karşılıyor?
- Seçtiğimiz kâr kaybı tazminat süresi gerçek toparlanma süremize uygun mu?
Bu sorulara verilen cevaplar, mevcut risk yönetimi uygulamalarının ve sigorta programlarının hangi alanlarda geliştirilmesi gerektiğini ortaya çıkarabilir.
İklim riskleri sigorta fiyatlamasını ve reasürans kapasitesini nasıl etkiliyor?
İklim kaynaklı afetler, aynı coğrafyada çok sayıda sigortalı işletmeyi eş zamanlı olarak etkileyebilir. Bir sanayi bölgesinde meydana gelen büyük sel, yalnızca tek bir fabrikanın değil, o bölgede faaliyet gösteren çok sayıda şirketin hasar yaşamasına neden olabilir. Bu durum sigorta ve reasürans piyasalarında risk birikimi açısından önem taşır. Reasürans şirketleri, sigortacıların üstlendikleri risklerin belirli bir bölümünü paylaşarak büyük ölçekli hasarların finansal etkilerinin yönetilmesine katkı sağlar. Ancak sigorta ve reasürans kapasitesi sınırsız değildir.
İklim risklerinin yoğunlaştığı bölgelerde, sigorta şirketleri ve reasürörler risklerin coğrafi dağılımını, olası hasar büyüklüğünü ve işletmelerin aldığı önleyici tedbirleri daha ayrıntılı değerlendirebilir. Bu analizler fiyatlama, muafiyetler, teminat limitleri veya kapasite koşulları üzerinde etkili olabilir. Bununla birlikte bütün iklim riskleri için primlerin aynı yönde değişeceğini söylemek doğru olmaz. Sonuçlar riskin konumuna, sigortalı varlıkların özelliklerine, hasar geçmişine ve piyasa koşullarına göre farklılaşabilir.
Güçlü iş sürekliliği planı sigortalanabilirliği etkiler mi?
Bir işletmenin aldığı önleyici tedbirler ve iş sürekliliği hazırlıkları, riskin değerlendirilmesinde olumlu unsurlar arasında yer alabilir. Örneğin kritik ekipmanların sel seviyesinin üzerinde konumlandırılması, alternatif tedarik kaynaklarının bulunması veya üretimin başka bir tesise aktarılabilmesi, olası kesintinin etkisini azaltabilir. Bu tür tedbirler sigorta ve reasürans değerlendirmelerinde önem taşıyabilir. Ancak güçlü bir iş sürekliliği planının tek başına daha düşük prim veya daha geniş teminat sağlayacağını garanti etmek mümkün değildir. Esas katkısı, işletmenin risk profilinin daha iyi anlaşılmasına ve olası hasar etkilerinin azaltılmasına yardımcı olmasıdır.
İklim risklerinin yönetiminde brokerın rolü
İklim kaynaklı operasyonel riskler karmaşıklaştıkça işletmelerin sigorta ihtiyaçlarını değerlendirme biçimi de değişiyor. Bir şirketin yalnızca bina, makine ve stoklarının sigorta bedellerini doğru belirlemesi yeterli olmayabilir. Faaliyetlerinin hangi dış kaynaklara bağlı olduğunu, hangi kesintilerin önemli gelir kayıpları yaratabileceğini ve mevcut poliçelerinin bu riskleri hangi ölçüde karşıladığını da anlaması gerekir. Sigorta ve reasürans brokerının rolü burada önem kazanır. Broker, işletmenin operasyonel risk profilini değerlendirerek mevcut sigorta programındaki olası koruma boşluklarını belirlemeye ve uygun teminat seçeneklerini araştırmaya katkıda bulunabilir.
IBS Sigorta ve Reasürans Brokerliği olarak iklim risklerine bu bütüncül perspektiften yaklaşıyoruz. Şirketlerin fiziksel varlıklarının yanında üretim süreçlerini, kritik tedarikçilerini ve faaliyetlerini sürdürebilmeleri için ihtiyaç duydukları kaynakları da risk değerlendirmesinin parçası olarak görüyoruz. Bu yaklaşım, özellikle büyük sanayi kuruluşları ve uluslararası tedarik zincirlerinde faaliyet gösteren şirketler açısından önem taşıyor. Çünkü sigorta programının işletmenin gerçek riskleriyle uyumlu olması, öncelikle operasyonel bağımlılıkların doğru anlaşılmasını gerektiriyor.
İş sürekliliğini korumak tesisin sınırlarının ötesini görmeyi gerektiriyor
İklim değişikliği şirketler için giderek daha önemli bir operasyonel risk yönetimi konusu haline geliyor. Bir fabrikanın selden korunması, makinelerinin doğru bedellerle sigortalanması ve stoklarının güvence altına alınması önemli. Ancak iş sürekliliğini korumak için bunların ötesine bakmak gerekiyor. Kritik tedarikçilerin faaliyet gösterdiği bölgeler, enerji altyapısına bağımlılık, lojistik güzergâhları ve alternatif üretim kapasitesi de işletmenin risk haritasının parçası olmalı. Sigorta programları ise bu risk değerlendirmesi sonucunda ortaya çıkan ihtiyaçlara göre yapılandırılmalı. Çünkü bir şirket için en büyük kayıp her zaman zarar gören varlık değil, yeniden başlayamayan faaliyet olabilir.
İklim Riski ve İş Sürekliliği Hakkında Sık Sorulan Sorular
İş durması sigortası nedir?
İş durması sigortası, poliçede tanımlanan bir olay nedeniyle işletme faaliyetlerinin kesintiye uğraması sonucunda oluşan belirli finansal kayıpları güvence altına alabilen sigorta türüdür. Geleneksel teminatlar çoğunlukla sigortalı fiziksel hasara bağlı çalışır.
Kâr kaybı sigortası ile iş durması sigortası aynı şey midir?
Bu kavramlar uygulamada yakından ilişkilidir. Kâr kaybı teminatı, sigortalı bir iş durması sonucunda poliçe şartlarına göre hesaplanan finansal kaybı karşılamaya yönelik olabilir. Kapsam ve hesaplama yöntemi poliçeye bağlıdır.
Fabrikamız zarar görmeden üretim durursa sigorta ödeme yapar mı?
Her durumda yapmaz. İş durmasına neden olan olay ve poliçenin kapsamı belirleyicidir. Bazı tedarikçi veya altyapı kaynaklı kesintiler özel teminatlarla güvence altına alınabilir.
Tedarik zinciri sigortası nedir?
Tedarik zincirindeki belirli olayların işletme üzerinde oluşturduğu finansal sonuçlara yönelik koruma sağlayabilen sigorta çözümlerini ifade eder. Kapsam, sigorta ürününe ve sözleşme koşullarına göre değişir. Bütün tedarik kesintilerini kapsayan standart bir teminat bulunduğu varsayılmamalıdır.
Koşullu iş durması teminatı nedir?
Koşullu iş durması teminatı, belirli tedarikçi veya müşteri tesislerinde meydana gelen, poliçede tanımlanan bir olay nedeniyle sigortalı işletmenin faaliyetlerinin etkilenmesinden doğan belirli finansal kayıpları karşılayabilir.
Elektrik kesintisi iş durması sigortası kapsamında mıdır?
Elektrik kesintisinin nedeni ve poliçedeki özel koşullar belirleyicidir. Bazı sigorta programlarında kamu hizmetleri kesintilerine yönelik genişletilmiş teminatlar bulunabilir.
Kâr kaybı sigortasında tazminat süresi nasıl belirlenir?
İşletmenin faaliyetlerine yeniden başlayabilmesi ve sigorta kapsamındaki finansal etkilerinin devam edebileceği dönem dikkate alınarak değerlendirilir. Kritik ekipmanların temin süresi, alternatif üretim imkânları ve operasyonların toparlanma süreci önem taşır.
İklim değişikliği sigorta primlerini artırır mı?
İklim kaynaklı risklerin değişmesi fiyatlama üzerinde etkili olabilir. Ancak primler yalnızca iklim koşullarına bağlı değildir. Coğrafi konum, varlıkların özellikleri, hasar geçmişi, önleyici tedbirler ve piyasa kapasitesi de değerlendirilir.